PFAS, nazywane również „wiecznymi chemikaliami”, to grupa substancji, które budzą coraz większe zainteresowanie ze względu na ich wpływ na zdrowie człowieka i środowisko. Mogą występować w różnych produktach, w tym w niektórych opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Dlaczego są tak istotne i w jaki sposób można sprawdzić ich obecność? Czym są PFAS i dlaczego budzą obawy?
PFAS to bardzo liczna grupa substancji chemicznych, które wykorzystywano w przemyśle między innymi ze względu na ich odporność na wodę i tłuszcz.
Ich największym problemem jest wyjątkowa trwałość. Wiele z tych substancji bardzo wolno rozkłada się w środowisku, a niektóre mogą gromadzić się w organizmach żywych.
Długotrwałe narażenie na określone PFAS może wiązać się z niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi.
Dlatego coraz większą uwagę zwraca się na ich obecność w wodzie, żywności oraz materiałach opakowaniowych.
Nowe wymagania dla opakowań do żywności
Od 12 sierpnia 2026 r. unijne rozporządzenie PPWR wprowadza ograniczenia dotyczące zawartości PFAS w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Przepisy określają bardzo niskie dopuszczalne poziomy tych substancji:
- 25 ppb – dla pojedynczego PFAS objętego tym limitem.
- 250 ppb – dla sumy PFAS objętych tym limitem.
- 50 ppm – dla PFAS, w tym również określonych substancji polimerowych.
W praktyce oznacza to, że producenci i importerzy opakowań muszą zwracać szczególną uwagę na skład materiałów oraz możliwość potwierdzenia ich zgodności z przepisami.
Czy wykrycie fluoru oznacza obecność PFAS?
Nie. To bardzo ważne rozróżnienie. Fluor może występować w różnych substancjach, nie tylko w PFAS. Dlatego wykrycie fluoru w opakowaniu nie jest automatycznym dowodem obecności tych związków.
Badanie całkowitej zawartości fluoru może jednak stanowić pierwszy sygnał wskazujący, że warto przeprowadzić dokładniejszą analizę.
Jeżeli całkowita zawartość fluoru w opakowaniu przekracza 50 mg/kg, przepisy przewidują możliwość żądania dokumentacji wyjaśniającej, jaka część fluoru pochodzi z PFAS, a jaka z innych substancji.
Jak sprawdza się obecność PFAS?
Istnieją dwa podstawowe podejścia do badań. Pierwsze to badanie przesiewowe, które pozwala sprawdzić zawartość fluoru w próbce. Pomaga ono wytypować materiały wymagające dokładniejszej kontroli.
Drugie to badanie szczegółowe, pozwalające zidentyfikować i zmierzyć zawartość konkretnych substancji PFAS.
Jedną z metod wykorzystywanych do badań przesiewowych jest chromatografia jonowa ze spalaniem, nazywana w skrócie CIC.
W dużym uproszczeniu polega ona na odpowiednim spaleniu próbki, a następnie pomiarze zawartego w niej fluoru. Metoda może być stosowana do badania różnych materiałów, w tym tworzyw sztucznych, żywności i opakowań.
Jej zaletą jest możliwość stosunkowo szybkiego wskazania próbek, które wymagają dalszych, bardziej szczegółowych badań.
Trzeba jednak pamiętać, że badanie zawartości fluoru nie zastępuje analizy konkretnych PFAS i samo w sobie nie potwierdza zgodności opakowania ze wszystkimi limitami.
Co to oznacza dla producentów i użytkowników opakowań?
Nowe przepisy zwiększają znaczenie kontroli surowców, dokumentacji dostawców oraz badań potwierdzających bezpieczeństwo materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Nie każde opakowanie zawiera PFAS i nie każdy wykryty fluor oznacza zagrożenie.
Kluczowe jest prawidłowe rozpoznanie substancji obecnych w materiale oraz ocena ich zawartości w odniesieniu do obowiązujących przepisów.
Podsumowanie
Rosnące wymagania dotyczące PFAS sprawiają, że kontrola opakowań do żywności staje się coraz ważniejsza.
Nowoczesne metody laboratoryjne pozwalają najpierw wykonać ogólną ocenę materiału, a następnie – jeśli jest taka potrzeba – szczegółowo zbadać obecność konkretnych substancji.
Najważniejsze jest jednak to, aby nie utożsamiać samej obecności fluoru z obecnością PFAS. Rzetelna ocena bezpieczeństwa opakowania wymaga właściwej interpretacji wyników badań.
Szczególnie istotne są trzy kwestie, które warto podkreślać:
1. Fluor nie jest równoznaczny z PFAS. To kluczowa informacja, ponieważ wyniki badań przesiewowych mogą być błędnie interpretowane przez odbiorców.
2. Badanie przesiewowe nie jest pełnym badaniem zgodności z PPWR. Nawet niski wynik fluoru całkowitego nie powinien być przedstawiany jako uniwersalny certyfikat braku PFAS.
3. Nie należy sugerować, że wszystkie opakowania z tworzyw sztucznych lub papieru zawierają PFAS. Ich obecność zależy od zastosowanych surowców, dodatków i technologii produkcji.
Opracowano na podstawie artykułu w FoodFakty, 5 października 2026 r.
